Άγχος: Όταν το σώμα και η ψυχή ζητούν να τα ακούσουμε
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή που όλα μοιάζουν να λειτουργούν “κανονικά”. Πηγαίνεις στη δουλειά, φροντίζεις την οικογένειά σου, συναντάς φίλους, εκπληρώνεις τις υποχρεώσεις σου.
Κι όμως, μέσα σου κάτι έχει αλλάξει.
Ξυπνάς με έναν κόμπο στο στομάχι. Η καρδιά σου χτυπά πιο γρήγορα χωρίς προφανή λόγο. Το μυαλό σου δεν σταματά να σκέφτεται, σαν να προσπαθεί διαρκώς να προλάβει κάτι που ίσως δεν συμβεί ποτέ.
Αν έχεις νιώσει έτσι, δεν είσαι μόνος.
Το άγχος είναι μία από τις πιο συχνές εμπειρίες της σύγχρονης ζωής. Δεν κάνει διακρίσεις. Μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία και σε κάθε στάδιο της ζωής μας.
Και ίσως το πιο σημαντικό που αξίζει να θυμάσαι είναι αυτό:
Το άγχος δεν είναι ο εχθρός σου. Είναι ένα μήνυμα.
Όχι πάντα εύκολο να αποκωδικοποιηθεί, αλλά ένα μήνυμα που αξίζει να ακούσουμε.
Τι είναι πραγματικά το άγχος;
Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε μια πρόκληση ή μια κατάσταση που αντιλαμβανόμαστε ως απαιτητική ή απειλητική.
Χάρη σε αυτόν τον μηχανισμό, ο άνθρωπος κατάφερε να επιβιώσει μέσα στους αιώνες. Το σώμα προετοιμάζεται να αντιδράσει: αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός, ενεργοποιούνται οι μύες, η προσοχή στρέφεται στον πιθανό κίνδυνο.
Σήμερα, όμως, οι περισσότερες “απειλές” δεν είναι ένα άγριο ζώο ή ένας φυσικός κίνδυνος.
Είναι οι προθεσμίες, οι οικονομικές δυσκολίες, οι σχέσεις που μας δυσκολεύουν, η ανάγκη να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι, η αβεβαιότητα για το μέλλον.
Όταν ο οργανισμός παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυτή την κατάσταση εγρήγορσης, το άγχος παύει να λειτουργεί προστατευτικά και αρχίζει να μας εξαντλεί.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος;
Κάθε άνθρωπος το βιώνει διαφορετικά.
Μερικοί νιώθουν κυρίως ένταση στο σώμα. Άλλοι δυσκολεύονται να σταματήσουν τις σκέψεις τους. Κάποιοι αισθάνονται ότι βρίσκονται συνεχώς “σε επιφυλακή”.
Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι: ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, κόμπος στο στομάχι, μυϊκή ένταση, πονοκέφαλοι, δυσκολία στον ύπνο, εύκολη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, υπερανάλυση, ευερεθιστότητα, συνεχής ανησυχία.
Πολλοί άνθρωποι τρομάζουν όταν εμφανίζονται αυτά τα συμπτώματα.
Σκέφτονται ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στο σώμα τους.
Και είναι απόλυτα κατανοητό να συμβαίνει αυτό.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό κάθε νέο ή έντονο σύμπτωμα να αξιολογείται από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Όταν αποκλειστούν οργανικά αίτια, μπορούμε να διερευνήσουμε αν τα συμπτώματα σχετίζονται με το άγχος.
Γιατί έχω άγχος ενώ «όλα φαίνονται καλά»;
Αυτή είναι μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις.
«Δεν μου λείπει κάτι.
Έχω δουλειά.
Έχω οικογένεια.
Γιατί νιώθω έτσι;»
Η αλήθεια είναι ότι το άγχος δεν εξαρτάται μόνο από όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Επηρεάζεται και από τον τρόπο που έχουμε μάθει να σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και τους άλλους.
Μπορεί να έχουμε μάθει να είμαστε πάντα δυνατοί.
Να μην ζητάμε βοήθεια.
Να φροντίζουμε πρώτα όλους τους άλλους.
Να πιστεύουμε ότι η αξία μας εξαρτάται από το πόσο καλά τα καταφέρνουμε.
Κάποια στιγμή, όμως, το σώμα αρχίζει να μας λέει:
«Δεν μπορώ άλλο έτσι.»
Και τότε το άγχος γίνεται η φωνή μιας ανάγκης που για πολύ καιρό έμενε ανεκπλήρωτη.
Τι μπορεί να μας διδάξει το άγχος;
Συνήθως προσπαθούμε να το εξαφανίσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται.
Ίσως, όμως, αξίζει πρώτα να το ακούσουμε.
Μερικές φορές το άγχος μάς δείχνει ότι:
- έχουμε ξεπεράσει τα όριά μας,
- δυσκολευόμαστε να πούμε «όχι»,
- έχουμε απομακρυνθεί από όσα έχουν πραγματικό νόημα για εμάς,
- κουβαλάμε ευθύνες που δεν μας αναλογούν,
- έχουμε ξεχάσει να φροντίζουμε τον εαυτό μας.
Δεν σημαίνει ότι το άγχος είναι ευχάριστο.
Σημαίνει όμως ότι μπορεί να αποτελέσει αφορμή για να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας.
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;
Στην ψυχοθεραπεία δεν προσπαθούμε απλώς να μειώσουμε τα συμπτώματα.
Προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι τα δημιούργησε και τι τα συντηρεί.
Μέσα σε μια σχέση εμπιστοσύνης και αποδοχής, ο άνθρωπος αποκτά χώρο να εκφράσει όσα ίσως κρατούσε μέσα του για χρόνια.
Στη συστημική προσέγγιση εξετάζουμε όχι μόνο το άτομο, αλλά και τις σχέσεις του, τις εμπειρίες του και τα μοτίβα που έχουν διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο.
Στόχος δεν είναι να γίνουμε κάποιος άλλος.
Στόχος είναι να πλησιάσουμε περισσότερο αυτό που πραγματικά είμαστε.
Μικρές κινήσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις.
Υπάρχουν όμως μικρά βήματα που μπορούν να κάνουν διαφορά:
- αναγνώρισε το συναίσθημά σου χωρίς να το κρίνεις,
- φρόντισε τον ύπνο και την ξεκούραση σου,
- περιόρισε την ανάγκη να τα κάνεις όλα τέλεια,
- μίλησε σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι,
- αφιέρωσε λίγο χρόνο μέσα στην ημέρα μόνο για εσένα,
- αναζήτησε επαγγελματική βοήθεια αν το άγχος επιμένει ή επηρεάζει την καθημερινότητά σου.
Η αλλαγή δεν χρειάζεται να γίνει σε μία ημέρα.
Αρκεί να ξεκινήσει.
Μια στιγμή για σκέψη
Σκέψου ένα ποτάμι.
Όταν συναντά έναν μεγάλο βράχο, δεν σταματά να υπάρχει. Δεν προσπαθεί να τον διαλύσει. Με τον χρόνο βρίσκει έναν νέο δρόμο και συνεχίζει να κυλά.
Ίσως κάπως έτσι είναι και οι δυσκολίες στη ζωή μας.
Δεν μπορούμε πάντα να τις απομακρύνουμε.
Μπορούμε όμως να ανακαλύψουμε νέους τρόπους να προχωρήσουμε, με περισσότερο σεβασμό στις ανάγκες μας και περισσότερη εμπιστοσύνη στις δυνατότητές μας.
Γιατί πολλές φορές η δύναμη δεν βρίσκεται στο να πιέζουμε τον εαυτό μας περισσότερο.
Βρίσκεται στο να τον ακούμε λίγο καλύτερα.
